Porozumienie budżetowe w Walii – 60 milionów funtów na uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Rząd Walii porozumiał się z Partią Pracy w sprawie korekty budżetu, której nie udało się przyjąć latem. Jak podaje nadawca publiczny BBC, gabinet kierowany przez walijską partię Plaid Cymru zgodził się przeznaczyć dodatkowe 60 milionów funtów na edukację dzieci z dodatkowymi potrzebami edukacyjnymi (additional learning needs, ALN). Laburzyści, którzy po przegranych w maju wyborach do parlamentu Walii (Senedd) są w opozycji, w lipcu odrzucili propozycję 40 milionów funtów rocznie przez trzy lata. Budżet ma być przedmiotem debaty w walijskim parlamencie 3 listopada.

Do odrzucenia poprzedniej propozycji doszło w ostatnim tygodniu sesji przed wakacjami, wśród gorących sporów w walijskim parlamencie. Lider walijskiej Partii Pracy Ken Skates domagał się wtedy 100 milionów funtów w tym roku.

„Co można osiągnąć, współpracując”

To porozumienie pokazuje, co można osiągnąć, gdy partie w Senedd ze sobą współpracują – powiedział we wtorek 13 października pierwszy minister Walii Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru).

Skates podkreślił, że Partii Pracy „udało się zapewnić szkołom znaczący zastrzyk gotówki”.

Nadal uważamy, że rząd Walii powinien przeznaczać więcej na dodatkowe potrzeby edukacyjne w szkołach, ale to dobry pierwszy krok w kierunku lepszego finansowania szkół – powiedział.

Pierwotny projekt korekty budżetu przygotowany przez Plaid Cymru zakładał 100 milionów funtów dla publicznej służby zdrowia NHS na skrócenie kolejek, 55 milionów funtów na opiekę nad dziećmi i 40 milionów funtów na remonty szkół. Jeśli korekta budżetu nie zostanie przyjęta, rząd będzie musiał znaleźć inne sposoby finansowania swoich nowych planów.

Krytyka Reform UK i konserwatystów

Według Reform UK porozumienie jest dobre dla Plaid Cymru i Partii Pracy, ale nie dla Walii.

Choć z zadowoleniem przyjmujemy dodatkowe wsparcie dla uczniów z dodatkowymi potrzebami edukacyjnymi, rząd Walii nadal wysyła za granicę miliony funtów z pieniędzy podatników, podczas gdy nasze usługi publiczne w kraju cierpią – powiedziała liderka Reform UK w Walii Helen Jenner.

Były lider walijskiej Partii Pracy Mark Drakeford mówił wcześniej, że jego partia popełniła błędy w negocjacjach z Plaid Cymru latem, i sugerował, że warto przyjąć pieniądze zaproponowane wcześniej przez Plaid Cymru. Po wtorkowym ogłoszeniu porozumienia Llŷr Powell, odpowiedzialny za dyscyplinę klubu Reform UK, skomentował: „Kiedy Mark Drakeford mówi, Ken Skates zaczyna tańczyć”.

Darren Millar, lider walijskich konserwatystów w Senedd, ocenił, że porozumienie to „jedynie kontynuacja tego samego nieudanego podejścia do budżetu przez duopol Partii Pracy i Plaid Cymru, który od dziesięcioleci zawodzi mieszkańców Walii”.

Jak zagłosuje Partia Pracy

Nie wiadomo jeszcze, czy w ramach porozumienia laburzyści zagłosują za budżetem, czy wstrzymają się od głosu. Jeśli się wstrzymają, Plaid Cymru będzie potrzebować poparcia Zielonych i posłanki Liberalnych Demokratów do walijskiego parlamentu Jane Dodds.

Skates nie zdradził, jak zagłosuje jego partia. „Podejmiemy w tej sprawie ostateczną decyzję, ale na pewno nie zablokujemy przyjęcia budżetu” – powiedział we wtorek w rozmowie z walijską redakcją BBC (BBC Wales).

Związki dyrektorów szkół podzielone

Mimo porozumienia z Partią Pracy związek zawodowy dyrektorów szkół NAHT wyraził „głębokie rozczarowanie” poziomem planowanego finansowania. Porozumienie z zadowoleniem przyjął natomiast związek ASCL, który również zrzesza dyrektorów szkół.

System ALN to walijski odpowiednik systemu specjalnych potrzeb edukacyjnych (SEND) w Anglii. Rząd Walii otrzymał dodatkowe pieniądze w związku z wyższymi wydatkami na SEND w Anglii, przeznaczonymi na pomoc zadłużonym szkołom, a Partia Pracy przekonywała, że część tych środków powinna trafić do szkół w Walii.

Rob Kelsall, zastępca sekretarza generalnego NAHT, powiedział, że dyrektorzy szkół w całej Walii będą pytać, „co się stało z 322 milionami funtów, które trafiły do Walii w związku z dodatkowym finansowaniem SEND w Anglii”.

Wyłonił się pakiet, który jest znacznie poniżej tej kwoty i od którego szkoły mają być wdzięczne, że dostają tylko ułamek tego, co powinno być dostępne dla uczniów z dodatkowymi potrzebami – stwierdził.

Walijska minister edukacji Anna Brychan zapewniła, że ministrowie prowadzą „aktywne rozmowy” z walijskim oddziałem związku NAHT Cymru. Podkreśliła, że dodatkowe potrzeby edukacyjne są dla niej „kluczowym priorytetem”, i przyznała, że szkoły i college zmagają się ze „znaczną presją finansową i organizacyjną”.

Mam nadzieję, że te dodatkowe środki, do wykorzystania w bieżącym roku, złagodzą część najpilniejszych problemów finansowych i organizacyjnych szkół, college’ów, samorządów i służb wsparcia – dodała.

Claire Armitstead, dyrektorka ASCL Cymru, z zadowoleniem przyjęła porozumienie.

Nasz komitet wykonawczy wszczął w lipcu spór zbiorowy, by walczyć o te pieniądze, i był gotów przeprowadzić wśród naszych członków w Walii sondażowe głosowanie w sprawie akcji protestacyjnej, tak silne były emocje. Od tamtej pory negocjowaliśmy z rządem Walii, by osiągnąć porozumienie, które lepiej zapewnia wsparcie potrzebne tym dzieciom – powiedziała.

Lipcowe głosowanie i lekcje rządu

W lipcu w walijskim parlamencie doszło do ostrych sporów, gdy rząd Plaid Cymru poddał korektę budżetu pod głosowanie bez zawartego porozumienia. Pakiet nie uzyskał poparcia żadnej partii opozycyjnej. Minister finansów Walii Elin Jones zarzuciła wówczas Partii Pracy, że jest „destrukcyjną opozycją”, a lider konserwatystów w Senedd Darren Millar nazwał decyzję o głosowaniu mimo wszystko „szaleństwem”. Pierwszy minister przyznał później, że jego rząd wyciągnął z tego „lekcje”, i obiecał poprawić sposób współpracy z innymi partiami.

Nie jest jasne, czy 60 milionów funtów z porozumienia to kwota roczna. Anna Brychan powiedziała, że podział środków na kolejne lata będzie częścią przygotowań do projektu budżetu na lata 2027-28. Trwają rozmowy z innymi partiami o pełnym rocznym planie wydatków rządu Walii, nad którym Senedd ma głosować na początku 2027 r.

Z 60 milionów funtów 56 milionów zostanie podzielone między szkoły i samorządy – 80 procent trafi do szkół, a 20 procent do samorządów. Kolejne 1,5 miliona funtów zostanie przeznaczone na długoterminowy plan zapewnienia stabilności, a 2,5 miliona funtów na sektor kształcenia dalszego (further education).