Sprawcy przemocy domowej stracą prawo do mieszkania socjalnego – ofiary zyskają ochronę bez konieczności ucieczki z domu

Osoby, które przeżyły przemoc domową, po raz pierwszy zostaną objęte ochroną w przepisach o mieszkalnictwie socjalnym w Anglii bez konieczności ucieczki z domu. Jak poinformowało brytyjskie ministerstwo mieszkalnictwa, społeczności i samorządów (MHCLG), nowe rozwiązania mają pomóc ofiarom zachować umowę najmu i bezpiecznie zostać w mieszkaniu, a do wyprowadzki będzie można zmusić sprawcę. We wtorek 20 października rząd zgłosił do projektu ustawy o mieszkalnictwie socjalnym (Social Housing Bill) poprawkę, dzięki której ofiary nie będą musiały ponownie udowadniać przemocy, jeśli wobec sprawcy obowiązuje już sądowy nakaz ochrony. Propozycje wzmacniają zawarte w projekcie przepisy chroniące wspólne umowy najmu przed partnerami stosującymi przemoc.

Według rządu zmiany mają położyć kres sytuacji, w której ofiara musi wybierać między pozostaniem w niebezpieczeństwie a utratą domu i sieci wsparcia.

Więcej uprawnień dla najemców mieszkań komunalnych

Najemcy mieszkań komunalnych dostaną też większe wsparcie, by samodzielnie przejmować odpowiedzialność za naprawy, konserwację i usługi wspólne. Umożliwi to uproszczone prawo najemców do samodzielnego zarządzania (Right to Manage), które ma dać mieszkańcom czytelniejszą drogę do domagania się lepszych usług, gdy te zawodzą.

Jak podkreśla rząd, reformy mają postawić najemców na pierwszym miejscu, podnieść standardy i chronić mieszkania socjalne, a towarzyszą im największe od pokolenia inwestycje w nowe mieszkania socjalne i dostępne cenowo.

Żadna ofiara nie powinna musieć wybierać między życiem ze sprawcą przemocy a utratą domu, społeczności i sieci wsparcia. Zmieniamy prawo tak, by to sprawca, a nie ofiara, mógł zostać zmuszony do wyprowadzki. Sprawcy przemocy nie będą już mogli wykorzystywać wspólnego mieszkania jako narzędzia kontroli. Ofiary zyskają pewność, że ich umowa najmu i ich mieszkanie socjalne są chronione. Oddajemy też władzę w ręce najemców, by mogli domagać się lepszych usług, gdy te zawodzą, a jednocześnie chronimy mieszkania socjalne, których społeczności będą potrzebować przez kolejne pokolenia – powiedziała minister ds. mieszkalnictwa Angela Rayner (Partia Pracy).

Mniej mieszkań socjalnych ma znikać z rynku

Nowe przepisy mają pomóc zatrzymać więcej mieszkań socjalnych w rękach społeczności. Samorządy i stowarzyszenia mieszkaniowe (housing associations) dostaną dwa razy więcej czasu na decyzję, czy odkupić mieszkania, zanim te wyjdą z sektora socjalnego, a także więcej informacji, które pomogą im tę decyzję podjąć.

Ponieważ dostępne cenowo mieszkania szczególnie trudno zastąpić na terenach wiejskich, samorządy zyskają większy wpływ na wyłączanie kwalifikujących się obszarów spod prawa wykupu mieszkań socjalnych (Right to Buy). Według rządu cały pakiet reform pozwoli w ciągu najbliższej dekady zatrzymać w sektorze socjalnym dodatkowo 18 000 mieszkań.

Wcześniejsza pomoc dla osób zagrożonych bezdomnością

Obok inwestycji w wysokości 442 milionów funtów w walkę z bezdomnością uliczną projekt ustawy ma pomóc wcześniej przeciwdziałać utracie dachu nad głową. Samorządy i służby publiczne będą musiały rozpoznawać osoby zagrożone bezdomnością i współpracować, zanim stracą one mieszkanie. Stowarzyszenia mieszkaniowe będą z kolei zobowiązane oferować odpowiednie lokale gospodarstwom domowym skierowanym przez samorządy, chyba że będą miały ważny powód, by tego nie robić. Mniej przeszkód w uzyskaniu pomocy napotkają także weterani – zgodnie z planami będą mogli zwrócić się o wsparcie w razie bezdomności do dowolnego samorządu w Anglii, niezależnie od zasad dotyczących związku z danym terenem (local connection).

Organizacje branżowe popierają zmiany

Kate Henderson, dyrektor generalna Krajowej Federacji Mieszkaniowej (National Housing Federation), podkreśliła, że stowarzyszenia mieszkaniowe zdecydowanie popierają cele projektu ustawy: ochronę mieszkań socjalnych dla przyszłych pokoleń, walkę z bezdomnością i wzmocnienie ochrony ofiar przemocy domowej.

Nikt nie powinien być zmuszony do utraty domu, by uciec przed przemocą. Bardzo cieszymy się z nowych uprawnień, które pozwolą ofiarom bezpiecznie zostać w swoich domach i zmniejszą ryzyko bezdomności. Skoro prawie 180 000 dzieci dorasta w zakwaterowaniu tymczasowym, samorządy, stowarzyszenia mieszkaniowe, burmistrzowie i rząd muszą wspólnie działać, by zakończyć kryzys mieszkaniowy – powiedziała.

Jak dodała, stowarzyszenia mieszkaniowe chcą walczyć z bezdomnością we wszystkich jej formach, a także z innymi szkodliwymi skutkami niewydolnego systemu mieszkaniowego, takimi jak przeludnienie. Federacja zamierza nadal współpracować z rządem, by propozycje przyniosły zakładane efekty, i wzmacniać partnerstwo z samorządami, aby więcej rodzin mogło znaleźć bezpieczne, stabilne i dostępne cenowo mieszkanie.

Zmiany z zadowoleniem przyjął również Chartered Institute of Housing (CIH), organizacja zrzeszająca specjalistów od mieszkalnictwa. Rachael Williamson, dyrektor wykonawcza ds. polityki, komunikacji i relacji zewnętrznych CIH, zwróciła uwagę zwłaszcza na wzmocnioną ochronę ofiar przemocy domowej.

Te zmiany odzwierciedlają, jak ważne jest, by nikt nie był zmuszony wybierać między własnym bezpieczeństwem a domem – zaznaczyła.

Według niej CIH ściśle współpracował z rządem i partnerami z sektora przez cały czas prac nad projektem, zabiegając o silniejszą ochronę najemców, wcześniejsze działania zapobiegające bezdomności i rozwiązania wspierające przyszłość mieszkalnictwa socjalnego, i będzie to robić dalej w trakcie prac nad ustawą. Jak oceniła, w połączeniu z długoterminowymi inwestycjami w mieszkania socjalne i dostępne cenowo reformy mogą poprawić sytuację mieszkańców, wzmocnić społeczności i pomóc, by mieszkalnictwo socjalne nadal odpowiadało na potrzeby obecnych i przyszłych pokoleń.

Jawność organizacji zarządzanych przez najemców

Rząd potwierdził także, że od kwietnia 2027 r. organizacje zarządzane przez najemców (Tenant Management Organisations), które administrują mieszkaniami komunalnymi, zostaną objęte przepisami o dostępie do informacji publicznej (Freedom of Information). Mieszkańcy będą mogli pytać o usługi takie jak naprawy, zarządzanie osiedlem czy pobieranie czynszu, co ma zwiększyć przejrzystość i odpowiedzialność tych organizacji. Prawo do samodzielnego zarządzania w mieszkalnictwie socjalnym pozwala najemcom mieszkań samorządowych przejąć zarządzanie usługami mieszkaniowymi właśnie przez taką organizację. To rozwiązanie odrębne od prawa do zarządzania przysługującego uprawnionym leaseholderom.

Działania wspiera inwestycja w wysokości 39 miliardów funtów w mieszkania komunalne, socjalne i dostępne cenowo – według rządu największa od pokolenia.

Jakie poprawki zgłosi rząd

Projekt ustawy o mieszkalnictwie socjalnym trafił do parlamentu 14 maja 2026 r. Poprawki będą zgłaszane w miarę postępu prac w Izbie Gmin. Rząd zapowiada m.in. wydłużenie z czterech do ośmiu tygodni okresu powiadamiania o zbyciu mieszkań socjalnych oraz uzupełnienie takiego powiadomienia o dodatkowe informacje, w tym o rodzaj czynszu, po jakim lokal był wcześniej wynajmowany. Samorządy będą mogły same wyznaczać kwalifikujące się obszary wiejskie według określonych kryteriów, by wyłączyć je spod prawa wykupu – obecnie muszą formalnie występować o to do rządu, więc zmiana ma ograniczyć biurokrację.

Poprawki mają też wzmocnić uznaniowe podstawy odebrania mieszkania w przepisach dotyczących najmu w sprawach przemocy domowej – do rozpatrzenia sprawy przez sąd wystarczy samo istnienie odpowiedniego nakazu ochrony. Rząd chce również unowocześnić zasady prawa do samodzielnego zarządzania w mieszkalnictwie socjalnym, m.in. przez jaśniejsze i bardziej proporcjonalne wymogi dotyczące zarządu, silniejsze obowiązki wymiany informacji i nowe zabezpieczenia na wypadek poważnych zaniedbań zagrażających mieszkańcom.

Projekt wprowadzi ustawowy „obowiązek współpracy” (Duty to Collaborate), zobowiązujący kluczowe instytucje publiczne do aktywnego wyszukiwania gospodarstw zagrożonych bezdomnością i skoordynowanych działań, by jej zapobiec lub szybciej na nią reagować. Nowy ustawowy „obowiązek oferty” (Duty to Offer) zobowiąże prywatnych zarejestrowanych dostawców mieszkań do zaoferowania odpowiedniego lokalu bezdomnemu gospodarstwu domowemu skierowanemu przez samorząd, chyba że będą mieli ważny powód, by tego nie robić. Minister zyska też uprawnienie do określenia sytuacji, w których nie stosuje się zasad dotyczących związku z danym terenem – rząd zamierza skorzystać z niego w przypadku weteranów sił zbrojnych.

Jeśli doświadczasz przemocy lub znajdujesz się w trudnej sytuacji, pomoc jest dostępna. W Anglii można całodobowo i bezpłatnie zadzwonić na krajową linię wsparcia dla osób doświadczających przemocy domowej (National Domestic Abuse Helpline) pod numer 0808 2000 247. Wsparcie w języku polskim oferuje organizacja OPOKA pod numerem 0300 365 1700. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy dzwonić pod numer alarmowy 999.