Osoby transpłciowe w szpitalach według płci biologicznej – nowe wytyczne NHS w Anglii

Pacjenci transpłciowi powinni trafiać na sale i do części oddziałów przeznaczonych dla jednej płci zgodnie ze swoją płcią biologiczną, a nie tożsamością płciową – wynika z nowych wytycznych NHS w Anglii (NHS England, NHSE), opublikowanych w czwartek 15 października. Jak podaje nadawca publiczny BBC, gdy takie rozwiązanie nie jest „właściwe z medycznego punktu widzenia”, szpitale mają zapewnić inne warunki, z poszanowaniem godności i bezpieczeństwa wszystkich pacjentów. Także z pomieszczeń dla personelu pracownicy mają korzystać według płci biologicznej, a szpitalne trusty NHS powinny zapewnić wystarczająco dużo alternatyw, np. toalet jednoosobowych.

Według wcześniejszych wytycznych NHSE pacjenci i pracownicy mogli być umieszczani na salach i korzystać z pomieszczeń zgodnie ze swoją tożsamością płciową. Oznaczało to, że transpłciowa kobieta – osoba płci biologicznie męskiej identyfikująca się jako kobieta – mogła wybrać salę kobiecą, a transpłciowy mężczyzna – osoba płci biologicznie żeńskiej identyfikująca się jako mężczyzna – salę męską.

Wytyczne te wycofano po wyroku Sądu Najwyższego Wielkiej Brytanii z kwietnia 2025 r., zgodnie z którym w rozumieniu przepisów o równości termin „płeć” oznacza płeć biologiczną, a „kobieta” – kobietę biologiczną. Jak stwierdził sąd, przestrzeń lub usługa przeznaczona dla jednej płci powinna być dostępna wyłącznie dla osób tej samej płci biologicznej.

Przestrzenie neutralne płciowo i potrzeby medyczne

W nowych wytycznych NHSE podkreśla, że aby nie dyskryminować osób transpłciowych, należy im zaproponować przestrzenie neutralne płciowo. Dokument zastrzega jednak, że decyzje mogą zapadać indywidualnie w każdym przypadku i muszą uwzględniać potrzeby medyczne. Wyjaśnia też, że w niektórych sytuacjach, m.in. na oddziałach ratunkowych i w placówkach pilnej pomocy, potrzeby medyczne mają bezwzględne pierwszeństwo.

Oprócz części dotyczącej pacjentów NHSE opublikowała zalecenia dla trustów w sprawie organizacji szatni, toalet i innych pomieszczeń dla personelu przeznaczonych dla jednej płci. Również one mają być wykorzystywane według płci biologicznej, a nie tożsamości płciowej. Dokument zachęca trusty NHS w Anglii do przeprowadzenia przeglądu, czy oferują wystarczająco dużo alternatyw, np. toalet neutralnych płciowo lub jednoosobowych.

Coraz więcej naruszeń zasad

Z powodu presji, pod jaką działają szpitale, wiele z nich już wcześniej miało trudności z utrzymaniem podziału sal według płci. Dane NHSE pokazują, że liczba naruszeń wcześniejszych wytycznych – czyli przypadków umieszczenia pacjenta płci przeciwnej na sali przeznaczonej dla jednej płci – rośnie co roku od 2021 r. W sierpniu 2026 r. odnotowano 5 520 takich przypadków, wobec 3 853 w czerwcu 2025 r.

Organizacja charytatywna Sex Matters, zajmująca się prawami opartymi na płci, z zadowoleniem przyjęła wytyczne jako „przełomowy powrót do rzeczywistości”, ale ma obawy co do sposobu ich stosowania. „Dane pacjentów NHS to chaos – potencjalnie tysiące osób identyfikujących się jako transpłciowe są zapisane jako osoby płci przeciwnej” – powiedziała jej prezeska Maya Forstater.

Organizacje działające na rzecz praw osób transpłciowych TransActual i Trans+ Solidarity Alliance obawiają się z kolei, że personel NHS nie będzie wiedział, jak bezpiecznie opiekować się pacjentami transpłciowymi.

Te wytyczne nie przetrwają zderzenia z rzeczywistością w niedofinansowanych szpitalach i stworzą niewykonalne wyzwania organizacyjne – oświadczyły.

Pielęgniarki z Darlington

NHS znalazła się w centrum kilku głośnych sporów o interpretację przepisów o równości i regulaminów pracy. W styczniu 2026 r. sąd pracy (employment tribunal) uznał, że szpital Darlington Memorial Hospital naruszył godność grupy pielęgniarek, które skarżyły się, że ich transpłciowa koleżanka – osoba płci biologicznie męskiej identyfikująca się jako kobieta – mogła korzystać z damskiej szatni. Pielęgniarkom powiedziano, że jeśli im to nie odpowiada, mogą przebierać się gdzie indziej. Sąd stwierdził, że trust dopuścił się wobec nich dyskryminacji pośredniej. Pielęgniarki domagają się obecnie od NHS 400 000 funtów na pokrycie kosztów prawnych.

Jedna z pielęgniarek, które wniosły pozew, Bethany Hutchison, obecnie przewodnicząca związku Darlington Nurses Union, powiedziała, że z zadowoleniem przyjmują „jasne i potrzebne wytyczne” NHSE, ale sprawdzianem będzie to, czy trusty będą się do nich stosować.

Pielęgniarki z Darlington nigdy nie powinny były musieć pozywać własnego pracodawcy, by zapewnić sobie prywatność, godność i zgodne z prawem pomieszczenia przeznaczone dla jednej płci. Egzekwowanie zasad nie może nadal zależeć od odwagi i osobistych poświęceń pojedynczych pielęgniarek – podkreśliła.

Sprawa Sandie Peggie w Szkocji

W Szkocji w grudniu 2025 r. inny sąd pracy orzekł, że pielęgniarka Sandie Peggie była nękana przez zarząd NHS Fife w związku ze sposobem, w jaki interpretował on zasady dotyczące przestrzeni przeznaczonych dla jednej płci. Peggie skarżyła się na lekarkę, transpłciową kobietę, korzystającą z damskiej szatni. Po zgłoszeniu zastrzeżeń pielęgniarka została zawieszona. Sąd oddalił pozostałe jej roszczenia dotyczące dyskryminacji i represji. Trwa postępowanie odwoławcze, a sprawa ma trafić do sądów w 2027 r.