Budżet Johna Healeya pod ścisłą tajemnicą – gospodarka rośnie najszybciej w G7, ale inflacja i droższa energia to „chmury na horyzoncie”

Przed budżetem, który minister finansów John Healey (Partia Pracy) przedstawi w środę 28 października, do mediów nie wyciekły praktycznie żadne szczegóły. Jak pisze redaktor ds. gospodarczych nadawcy publicznego BBC Faisal Islam, współpracownicy ministra stosują zabezpieczenia jak w służbach wywiadowczych: budżet podzielono na „przedziały”, do których dostęp ma niewiele osób, używane są kryptonimy, systemy informatyczne zostały zablokowane, a ministrowie zapoznający się z planami podpisują cyfrowe zobowiązanie, że nie będą przekazywać informacji mediom. Według BBC to odpowiedź na poczucie, że spekulacje wokół poprzedniego budżetu, czasem podsycane przez osoby z wewnątrz, destabilizowały gospodarkę.

Gospodarka lepsza od prognoz

Jak zauważa Faisal Islam, wiadomości gospodarcze są dobre. Wzrost okazał się wyższy od oczekiwań, a Międzynarodowy Fundusz Walutowy docenił Wielką Brytanię za to, że wśród państw G7 wyróżnia się przynajmniej planem ograniczenia zadłużania. Wielka Brytania jest w tym roku najszybciej rosnącą gospodarką G7: wzrost wyniósł 0,6 procent w pierwszym kwartale i 0,5 procent w drugim, a w trzecim zmierza do 0,6-0,8 procent. Każdy kwartał przynosił wzrost dwa razy szybszy, niż w marcu przewidywał niezależny urząd ds. prognoz budżetowych OBR i niezależni ekonomiści. Według BBC to najszybszy wzrost w pierwszych ośmiu miesiącach roku od 2017 r., pomijając okres ponownego otwierania gospodarki po lockdownach.

Inwestorzy na rynku obligacji przestali też skupiać się na Wielkiej Brytanii. Ich uwagę przyciąga teraz rosnąca różnica między kosztami zadłużania Francji i Niemiec oraz długoterminowe perspektywy zadłużenia Stanów Zjednoczonych. Według BBC wpływ szoku energetycznego związanego z wojną z Iranem złagodziło osłabienie powiązania cen gazu i prądu, a także to, że był to dotąd bardziej szok naftowy niż gazowy. Gospodarkę wspierają również duże inwestycje w sztuczną inteligencję i technologie.

Inflacja, stopy procentowe i rachunki za energię

Na horyzoncie są jednak chmury. Inflacja we wrześniu wzrosła bardziej, niż prognozowano, do 3,5 procent, a zadłużenie państwa również okazało się wyższe od prognoz. Jak pisze Faisal Islam, oznacza to, że podwyżka stóp procentowych przez Bank Anglii jest bardzo prawdopodobna, a dla części kredytobiorców wzrosną raty kredytów hipotecznych. W styczniu typowe rachunki za energię mają według prognoz wzrosnąć o 16 procent, a stopy procentowe mogą pójść w górę.

Premier Andy Burnham (Partia Pracy) i Healey opierają się dotąd na stosunkowo tanich działaniach poprawiających nastroje, takich jak limit cen biletów autobusowych i czasowa obniżka VAT na rachunki za energię w domach. Według BBC poprawiły one zaufanie konsumentów bez znaczącego zwiększania wydatków, ale wolnych pieniędzy nie ma wiele, co ogranicza skalę „czasowych i ukierunkowanych” form pomocy.

Wyzwaniem jest teraz zrównoważenie budżetu, kontrola wydatków publicznych, a premier i ja jesteśmy zgodni w determinacji, by spełnić reguły fiskalne z zapasem – mówił Healey w rozmowie z BBC we wrześniu w ośrodku badawczym w Coventry.

Dyscyplina finansowa i świadczenia

Jak przypomina BBC, Healey w latach 2002-2007 był wiceministrem w resorcie finansów, gdy ministrem był Gordon Brown. Wtedy ministerstwo miało jednak roczną nadwyżkę, a dziś mierzy się z deficytem 120 miliardów funtów, który powiększa dług publiczny wynoszący łącznie 3 biliony funtów. „Nie ma już takich pieniędzy, jak w latach 90. Ludzie to rozumieją” – mówił Healey, zapowiadając, że w jego budżecie musi być dyscyplina finansowa i kontrola nad finansami publicznymi.

Według Faisala Islama rząd chce też szukać oszczędności w świadczeniach. Celem jest przywrócenie do pracy części z 1,35 miliona osób, które nie pracują z powodu problemów ze zdrowiem psychicznym. Z niektórych doniesień wynika, że części młodszych osób mogą zostać obcięte świadczenia, a rząd w zamian zainwestuje więcej w pomoc w znalezieniu i utrzymaniu pracy, na przykład przez terapię dla pracujących.

Kluczowe mogą się okazać nie słowa ministra, lecz tabele z prognozami zadłużenia publikowane przez OBR, gdy Healey zakończy wystąpienie w Izbie Gmin około godz. 13.00 czasu brytyjskiego. Gdy na budżet będzie odpowiadać liderka opozycji Kemi Badenoch (Partia Konserwatywna), zespół ministra będzie obserwował reakcję rynków, zwłaszcza po publikacji planu sprzedaży obligacji rządowych przez agencję zarządzającą długiem (Debt Management Office).